Umsögn: Peningavaldiš og stjórnarskrįin

Umsögn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar 12. 12 2012: 

Peningavaldiš - Umsögn um frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrį lżšveldisins Ķslands. Žingskjal 510 - Mįl nr. 415.


Meš peningavaldi er įtt viš valdiš til aš bśa til peninga, eša ķgildi peninga, og setja ķ umferš.

Ógętileg mešferš peningavaldsins er vafalķtiš ein af höfušįstęšum hrunsins og mį fęra rök fyrir žvķ aš nż stjórnarskrį fjalli um peningavaldiš og hvernig skuli koma ķ veg fyrir aš žvķ verši misbeitt.

Stjórnarskrį žarf einnig aš gera greinarmun į valdi til śtgįfu og śthlutunar nżrra peninga en žessi tvö valdsviš mega ekki vera į sömu hendi.

Žaš hlżtur aš teljast alvarlegur galli į stjórnarskrįrfrumvarpinu aš ķ žvķ sé ekki gerš tilraun til aš koma böndum į peningavaldiš.

GREINARGERŠ

Taumlaus peningamyndun er meginorsök hrunsins
Viš einkavęšingu višskiptabankanna įriš 2002 fęršist peningavaldiš aš mestu leiti frį rķkinu til eigenda bankanna. Į nęstu fimm įrum rķflega fimmföldušu einkabankarnir peningamagn ķ umferš. Sś aukning var gersamlega śr samhengi viš vöxt žjóšartekna og afleišingin var hrun gjaldmišilsins.

Enn hefur ekkert veriš gert til aš koma peningavaldinu ķ skjól fyrir sérhagsmunum. Enn hafa einkabankarnir ašstöšu til aš bśa til peninga og įkveša hver skuli fį nżja peninga. Verši žessu ekki breytt, mun žaš halda įfram aš bitna į landsmönnum meš veršbólgu, vaxtabyrši, óstöšugleika og skuldsetningu.

Višskiptabankar bśa til ķgildi peninga meš śtlįnum
Višskiptabankar eru ķ ašstöšu til aš skapa ķgildi peninga meš śtlįnum. Višskiptabanki skapar ķgildi peninga meš žvķ aš veita lįn og afhenda lįntakanda innstęšu ķ staš sešla. Innstęšuna bżr bankinn til śr engu. Innstęšan er ķ raun loforš bankans um aš afhenda sešla hvenęr sem óskaš er. Innstęšan er handhęgari en sešlar og lįntaki og allir ašrir lķta į innstęšu ķ banka sem ķgildi peninga, enda er hęgt aš nota žęr til aš greiša skuldir og jafnvel skatta.

Peningamyndun er skattheimta
Bankinn hagnast mjög į žvķ aš bśa til ķgildi peninga, žvķ hann greišir litla sem enga vexti į innstęšuna en innheimtir hins vegar markašsvexti į śtlįniš. Ķslenskir bankar hafa bśiš til 1.000 milljarša meš žessum hętti og nema tekjur banka af vaxtamun inn- og śtlįna tugum milljarša įrlega.

Banki sem eykur eigiš fé sitt um 2 milljarša getur bśiš til 25 milljarša af nżjum innstęšum og lįnaš žęr śt (mišaš viš 8% eiginfjįrkröfu). Žegar veitt eru nż lįn myndast innlįn sem eru nżir peningar og rżra veršgildi žeirra peninga sem fyrir eru. Innstęšur ķ bönkum eru ķ minna męli óverštryggšar en śtlįn og bankar gręša žvķ į rżrnun žeirra.

Fįi bankar aš beita peningavaldinu ķ eigin žįgu, er ekki viš öšru aš bśast en žeir leggi sig alla fram um aš auka gróša sinn af vaxtamun og veršbólgu, žótt žaš verši į kostnaš alls almennings.

Alžjóšlegt vandamįl
Sama fyrirkomulag peningamįla er viš lżši ķ nęr öllum löndum. Peningavaldiš er vķšast hvar komiš ķ hendur einkaašila. Afleišingin er nįnast taumlaus peningaprentun. Vaxtabyrši žjóša af žvķ aš hafa gjaldmišil sinn aš lįni frį einkabönkum žyngir ķ sķfellu skuldabyrši žeirra. Svo er komiš aš alvarleg skuldakreppa rķkir ķ heiminum og į torgum stórborga safnast almenningur saman til aš mótmęla rįšaleysi stjórnvalda.

Peningavaldiš tilheyrir žjóšinni
Taka žarf peningavaldiš frį višskiptabönkunum og skipta žvķ upp milli sešlabanka og rķkisstjórnar landsins.

En žaš nęgir ekki aš koma peningavaldinu til rķkisins, einnig žarf aš tryggja tvķskiptingu valdsins til aš draga śr freistnivanda.

Sešlabanki fari meš śtgįfuvald peninga
Sešlabankinn gefur ķ dag śt sešla og mynt, en žessir mišlar eru sįralķtiš notašir ķ višskiptum. Bankainnstęšur (rafręnir peningar) bśnar til af einkabönkum eru uppistašan ķ peningamagni landsins. Bankar skapa peninga meš śtlįnum og nęr allt fé ķ landinu er myndaš meš žessum hętti og ber vexti sem greišast bönkum. Žessu žarf aš breyta.

Ašeins Sešlabanki ętti aš hafa leyfi til aš bśa til peninga fyrir  fyrir hagkerfiš og hann getur gert žaš įn skuldsetningar.

Sešlabanki į aš meta og stżra žvķ hve mikiš peningamagn er ķ hagkerfinu į hverjum tķma, śt frį žjóšhagslegum markmišum eins og veršbólgu, sjįlfbęrum hagvexti, atvinnuleysi og fleiri žįttum.

Rķkisstjórn fari meš śthlutunarvald peninga
Ķ dag įkveša bankar hverjum skuli afhenda nżtt fé og til hvers žaš skal notaš. Hagsmunir bankans rįša žar för, žótt nżir peningar rżri alla peninga sem fyrir eru ķ kerfinu.

Žar sem nżir peningar valda kostnaši hjį öllum almenningi, er ešlileg krafa aš nżjum peningum sé rįšstafaš meš lżšręšislegum hętti. Rķkisstjórn er best til žess fallin og getur gert žaš meš fjįrlögum.

Nįnari upplżsingar um peningavald og skiptingu žess mį finna į www.betrapeningakerfi.is

Viršingarfyllst


Frosti Sigurjónsson
rekstrarhagfręšingur

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Sęll Frosti.

Takk fyrir aš setja umsögn žķna inn į Facebook.

Hér aš nešan eru athugasemdir mķnar viš tvö lykilatriši ķ framsetningu žinni:

1. Įhrif einkavęšingar višskiptabankanna į peningamyndun ķ gegnum śtlįnastarfsemi.

2. Įhrif peningamyndunar į raunvirši peninga ķ umferš.

Varšandi liš 1 segir ķ umsögn žinni:

Viš einkavęšingu višskiptabankanna įriš 2002 fęršist peningavaldiš aš mestu leiti frį rķkinu til eigenda bankanna. Į nęstu fimm įrum rķflega fimmföldušu einkabankarnir peningamagn ķ umferš. Sś aukning var gersamlega śr samhengi viš vöxt žjóšartekna og afleišingin var hrun gjaldmišilsins.

Umsögn mķn.

Einkavęddir bankar starfa innan įkvešins reglugeršarramma sem stjórnvöld setja. Žaš er žvķ ekki sjįlfgefiš aš einkavęšingin ein og sér hafi veriš forsenda hrunsins 2008. Vandinn var hins vegar sį aš ķslenzk stjórnvöld hafa aldrei sżnt vilja eša getu til vitręnnar stjórnunar į nżsköpun peninga ķ hagkerfinu.

Įriš 1989 reiknašist mér til aš śtlįnažensla ķ bankakerfinu į undangengnum įratug hafi numiš 3450% - žetta er ekki prentvilla!

Vissulega var žetta gjörsamlega śr samhengi viš vöxt žjóšartekna og afleišingin var sķminnkandi raunvirši krónunnar.

Į undanfarandi įratug var - ótrślegt en satt - śtlįnaženslan ķ bankakerfinu nįnast sś sama, eša um 3450!

Meš öšrum oršum, óstöšugleiki krónunnar er ekki sprottinn af eignarhaldi bankakerfisins heldur glórulausri peningastjórnun.

Hitt er annaš mįl, aš einkavęšing bankanna aš hętti XD og XB į sķšasta įratug lyfti glóruleysinu ķ įšur óžekktar hęšir.

Varšandi nżsköpun peninga segir žś:

Žegar veitt eru nż lįn myndast innlįn sem eru nżir peningar og rżra veršgildi žeirra peninga sem fyrir eru.

Umsögn mķn.

Žetta var skošun fremstu hagfręšinga Bretlands, žeirra James Mill og David Ricardo, um og upp śr aldamótunum 1800.

Jeremy Bentham, sem vann śr grunnhugmyndum Adam Smith um mįliš, var į annarri skošun, en James Mill réši žvķ aš skrif Benthams voru ekki gefin śt eins og til stóš ķ kringum įriš 1810.

Handrit Benthams voru loks gefin śt ķ kringum 1950 - og er nįnst öruggt aš nśtķma peningahagfręši vęri ekki ķ žvķ įstandi sem raun ber vitni ef nišurstöšur Benthams hefšu fengist birtar į sķnum tķma.

Bentham - lķkt og Keynes 120 įrum sķšar - taldi nżsköpun peninga hafa mismunandi įhrif eftir innkomu žeirra ķ hagkerfiš.

Nżskapašir peningar sem auka umsvif ķ framleišslugeiranum eru af hinu góša hvaš varšar žjóšarframleišslu.

Nżskapašir peningar sem auka eftirspurn eftir vörum og žjónustu er hins vegar veršbólguhvati - slķkir peningar minnka raunvirši žeirra peninga sem fyrir eru ķ hagkerfinu.

Nišurstaša:

Vitręn peningastjórnun felst ķ nżsköpun peninga sem eykur umsvif ķ framleišslugeiranum, minnkar atvinnuleysi og eykur framleislu innan reglugeršarramma žar sem višeigandi žak er sett į nżsköpun peninga į hverjum tķma.

Gunnar Tómasson (IP-tala skrįš) 13.12.2012 kl. 02:25

2 Smįmynd: Siguršur Antonsson

Ašeins ein frétt ķ dag į Morgunblašinu segir allt um ógętilega mešferš peningavaldsina. Vaxtaśtgjöld rķkissjóšs vegna nżjustu björgunarašgerša til handa Ķbśšarlįnasjóši veršur allt aš 600 milljónir į įri. Vitleysan endalausa.

SĶS veldiš féll į sķnum tķma fyrir eigin hendi ef svo mį segja. Óheft śtlįn frį rķkisbönkum og verštrygging lagši bįkniš aš velli. Rķkisstjórnir hafa hvaš eftir annaš oršiš aš fara frį eša ekki fengiš endurkosningu vegna eigin skatta og peningastefnu. Umręšan um efnahagsmįl og fjįrlög eru žvķ eitt mikilvęgasta tęki sem viš höfum til aš breyta hlutunum.

Siguršur Antonsson, 13.12.2012 kl. 07:48

3 identicon

Žaš vekur vonir um nżja og betri tķma aš sjį svona skrif,

 hjį Frosta Sigurjónssyni, og athugasemd Gunnars Tómassonar

Peningar sem eru settir śt ķ hagkerfiš, fari ķ uppbyggingu til framtķšarnota. jg

Įmynning - Eignirnar fęršar śr fasteigninni yfir ķ töluna sem bankinn skrifaši ķ tölvuna hjį sér. 

"Nżskapašir peningar sem auka umsvif ķ framleišslugeiranum eru af hinu góša hvaš varšar žjóšarframleišslu. "

"Nżskapašir peningar sem auka eftirspurn eftir vörum og žjónustu er hins vegar veršbólguhvati - slķkir peningar minnka raunvirši žeirra peninga sem fyrir eru ķ hagkerfinu. Ø

"Vitręn peningastjórnun felst ķ nżsköpun peninga sem eykur umsvif ķ framleišslugeiranum, minnkar atvinnuleysi og eykur framleislu Gunnar Tómasson"

Jónas Gunnlaugsson (IP-tala skrįš) 13.12.2012 kl. 09:12

4 identicon

 Višbót viš athugasemd mķna hér fyrir ofan.

Žessa undirstrikušu setningu žarf aš skoša vel.

žaš er ķ lagi aš bśa til peninga til aš greiša starfsfólki laun til aš framleiša, byggja, og žjónusta, žaš er allt sem er til gagns fyrir žjóšfélagiš.

Ónotašur hugur eša hönd, er tap fyrir žjóšfélagiš, okkur. jg

Bóndabęr

"Nżskapašir peningar sem auka eftirspurn eftir vörum og žjónustu er hins vegar veršbólguhvati - slķkir peningar minnka raunvirši žeirra peninga sem fyrir eru ķ hagkerfinu. Ø

Jónas Gunnlaugsson (IP-tala skrįš) 13.12.2012 kl. 09:40

5 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Žaš er sjįlfgefiš žegar rķki eru stofnuš aš Stofnunin Rķkiš Persóna aš lögum hefur einokunarvald į markašssetningu reišfjįr innan lögsögu.  Žaš er misjafnt hvort Bankar sem žjóna Rķkinu, viš markašssetningu reišufjįr og taka viš skattagreišslum og stašfesta debit eignir aš hluta į móti Credit eignfé lįndrottna lögašila, séu skrįšir beint į rķkiš eša geršir sjįlfstęšir lögašilar meš auka eftirliti hlutahafafundar. 

Rķkiš įkvešur fasteignvešmat og rįšgerša hįmarksveršbólgu, žess vegna er rķkiš lķka įbyrgt fyrir śtlįna aukningu sinna žjónustu ašila.  Regluverk sem skyldar žį til aš eiga hreinar eignir ķ reišufé fyrir sķnum śtlįnum žegar um varsjóši er aš ręša, sem er naušsynlegt ķ įbyrgum Banka rekstri. Saman ber aš framtķšar skuldir žroskašs baka viš ašra banka= lįnadrottna eru alltaf verštryggšar žį er eignfé hans žaš lķka. Reglur leyfa ekki aš banka lįni öšrum bönkum óverštryggšlįn, žaš er lįna meš tapi.        

Fjįrfestingar bankar [fianacial investment banks]  er meš um 80% af heildar fjįrmįlaveltu ķ Vestręnum rķkjum [Ķsland ekki meštališ] ķ mešalgengisįri. Žess banka reka öllu veltu vešsöfn sķn IRR óhįš veršbólgu, óhįš veršbólgu merkir hjį EU Sešlabanka aš eiga alltaf fyrir henni, žaš er best meš žvķ aš rįšgera ekki meiri veršbólgu en löglegt  er t.d. ķ EU max 25% į 60 mįnušum og hękka žį  śtstreymiš um meštal lišinnar įrs verbólgu hękanna [fyrir śtgreišslu aršs]. 

Bankar eru meš fasta veltu aš rśmmįli mišaš viš Žjóšartekjur og rķkiš tryggir aš žeir vaxi ekki öšrum yfir höfuš, til aš allir sitji viš sama borš į hverju įri.   Eiginfé banka eru eignir lįndrottna į gjalddögum.

Tilrįš til landrįšs eru aš greindra mati t.d samstaša rįšandi ašila į fjįrmįlamarkaši [80% hér lķfeyrissjóšir og ķbśalįnsjóšur um 2000 ] er gera rįš fyrir meira enn 25% veršbólgu į 60 mįnušum, eša 150% į 30 įrum. žess vegna eru hrein jafnvešskuldarlįn til 30 įra 80% af 30 įra vešskuldum žar. Öllu snķša žau skammtķma veršbólgu sveiflur žvķ af meš aš leggja į mišaš viš lķnulegan mešalvöxt genum fimm įra tķmabil og lögleg hįmörk Veršbólgu į öllum 5 įrum.

USA reyndi aš örva neyslu ķ Kalfornķu eingöngu į sķnum tķma, og slakaši į bakvešskröfum lįndrottna, žį įtti neyslu rįšstöfunar fé almennings žar aš aukast įn žess aš neyslu veršlag hękkaši og žaš aš skila meiri seldri framleišslu PPP og lķka auka eftirspurn eftir nżjum fasteignum sem skapaši žį skammtķma minnkun į atvinnuleysi en minna atvinnuleysi til langframa. Auka neyslufé almennings įn žess aš hękka kaupiš: sennileg til aš lögašilar skilušu meira umfram męlda veršbólgu. Liš sem keypti nżtt į żmsum nżbygginga stöšum [locals] fékk aš skila lyklum. Įhętta fylgir žvķ aš selja nż hverfi fyrstu 30 įrinn : t:d. hvaš tekju inn/śt streymi veršur žar. Svo tekur um 30 įr mišaš stofnun į nżju veltuvešsafni aš endurgreiša 97% af stofnfé til baka meš 2,0% raunvaxta kröfu [flatir vextir] ķ IRR vešsöfnum. Žegar fór aš lķša aš 2000 var neyslusamdrįttur byrjašur aš skila sér į Vesturlöndum, žar sem nżja millistéttir ķ žrišja heimum žurfa eitthvaš til neyslu lķka. Markmiš Sameinušu žjóšanna frį um 1970 er skżr aš jafna lķfskjör millistétta um alla jöršina , žaš jafngildir aš jafna framboš og eftirspurn af žvķ  sem selst almennt.  Samdrįttur byrjaši svo aš fullu eftir 2000.  Žeir sem voru žį aš kaup nżtt į vesturlöndum lenda ķ skekkju žvķ kaupiš lękkar aš raunvirši į undan fasteignaveršum.    

Ķsland leggur įvöxtunar kröfu į allar fasteignavešskuldir : sem įtti aš skila hįmarks įvöxtun mišaš viš alla skammtķma įhęttumarkaši ķ heimi, ef ég man rétt. 

Erlendis eru skżr skil į milli sub skammtķma įhęttu fjįrmįveltu [secondary market] meš 20% hlut ķ heildinni en fór aš sög upp ķ 30% fram til 2000 ķ mörgum vestręnum stöndugum rķkjum, og financial investment banking sem er secure: žar eru lykil tölur framtķšar skuldir eša śtborgunarbindisskylda viš  viš II veltu vešsöfn: 100% öruggra bakveša um 3,0% til  5,0%. Max raunvaxta krafa aš veltu  žvķ 2,0% eša  66% til 150% af eiginfé. Max ķ mestu góšęris įrs uppgjörum.  10% rķkust erlendis tryggja aš keppi um aš raunvextir umfram veršbólgu er um 0.  Žaš hefur aldrei sannast aš 2,0% mśrinn yrši rofin hingaš til į almennum mörkum sér ķ lagi. lögmenntaš bęndur Ķslands  er greinlega ekki vel aš sér ķ kauphallar mįlum erlendis eša muninum į vešbréfa og skuldarbréfa sölu til fjįrmögnunar lögašila.    

Stjórnskrį ķ sišmentušum rķkjum eru axioms, og af žeim eru leidd, lög og reglu og tilskipanir ķ farmhaldi.žaš er augljóst aš žvķ fleiri axiom žvķ žyngri ķ vöfum verša allar breytingar og erfišari fyrir 96% undir og ķ mešalagreind aš skilja svo lögin , reglugerširnar og tilskipanirnar sem sögš eru afleidd af frumskóginum af rįšstjórninni.   Indland er dęmi um stjórnskrį kerfi sem ekki er til fyrirmyndar. Stjórnskrį EU er ķ raun bęši axiom og grunnsetningar, til žess aš aušvelda fjölgum Mešlima [sem vantar grunnlöginn].

Gordon Brown įtti ekki aušvelt meš aš skilja aš rįšandi markašir hér vęru ekki fjįrfestingarsjóšir aš erlendri fyrirmynd. 100% įhętta er jafngilt hruni.  Erlendis var hlutafalliš komiš ķ 30 % og žį gengur secondary market til baka .  Jöfnun lķfskjara millistétta heimsins viršist  hafa gleymst ķ misskilningum į aš ešli secondary og Prime market er ekki žaš žaš sama, eins og heilar sosialista.    

Hagvögstur męlist sem leišrétt veršbólg. Hagvöxtur myndast į heimmarkaši eša meš veši ķ framleišslu annarra rķkja.  Til aš auka hagvöxt į heimarkaši hękka rķki almennt kaup fyrst. Til aš minnka innflutning mį hękka skatta og vexti.

Jślķus Björnsson, 22.12.2012 kl. 19:06

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband