Frsluflokkur: Viskipti og fjrml

Brotaforakerfi molum

Sfelldar upp- og niursveiflur fjrmlamrkuum vekja grun um a fjrmlakerfi s raun stugt eli snu. Gu frttirnar eru a a er hgt a gera a stugra me einfldum htti.

Allir vita a hlutverk banka er a taka vi innlnum og vaxta au me v a lna f t. Frri vita a bankar lna ekki bara t innlnin. eir ba a auki til vibtarfjrmagn r engu og lna a t gegn vxtum. etta er a sjlfsgu mjg batasamt fyrir bankana og skrir a einhverju leyti hvers vegna almenningur verur sfellt skuldugri. a er ekki algengt a bankar lni t tu sinnum hrri fjrh en sem nemur upprunalegum innlnum til eirra. etta trlega fyrirkomulag kallast brotaforakerfi (fractional reserve) v fori bankana af innlnum er aeins brot af v fjrmagni sem eir lna t.

Bankar hafa einhvern undraveran htt fengi einkaleyfi til a prenta peninga mean rum er a srstaklega banna a vilgum ungum refsingum. Selabankinn gefur vissulega t sela og mynt, en a eru raun bankarnir sem ba til megni af fjrmagninu sem efnahagslfi arf. Bankar ba fjrmagni til r engu og rukka af v vexti. Staan er v s a nr allt fjrmagn landinu verur upphaflega til sem vaxtaberandi skuldir vi bankana. Kannski var etta ekki vandaml egar bankar voru sameign jarinnar og ginn rann til samneyslu, en a verur a staldra vi ef bankar einkaeigu hafa einkaleyfi til a framleia fjrmagni landinu og innheimta vexti af v.

egar allt leikur lyndi, bja bankar miki fjrmagn lgum vxtum. Fyrirtki og neytendur freistast til a taka ln fyrir misgum fjrfestingum og jafnvel neyslu. Svo blakar firildi vngjum einhverstaar fjarlgu landi og allt er breytt. Einhverjir tapa glfralegum fjrfestingum, bankar fara a innheimta skuldir af krafti, tti um verfall mrkuum breiist t, bankar hkka vexti, hlutabrf lkka veri og fjrmagnskortur gerir vart vi sig, sum fyrirtki ra ekki vi hkkandi vexti og fara hausinn. Samdrttur ea kreppa tekur vi. Bankar hira fyrirtki og fasteignir hrakviri upp skuldir - skuldir sem eir bjuggu til r engu.

Til a stva essa hringekju offrambos og skorts fjrmagni arf a taka af bnkum leyfi til a framleia fjrmagn. Setja arf 100% bindiskyldu bankana. Veri a gert, munu bankar urfa a einbeita sr alfari a v a vaxta innln me v a lna au t til arbrra verkefna. Framleisla fjrmagns yri ekki eirra hndum heldur Selabankans.

Bankar myndu geta boi upp tvenns konar bankareikninga: annarsvegar vaxtalausa hlaupareikninga sem vru vallt lausir til ttektar, og hinsvegar vaxtaberandi bundna sparireikninga. Bankar gtu eingngu lna t og vaxta a f sem lagt vri bundna sparireikninga. Bundnir reikningar vru bundnir til viss tma ea uppsegjanlegir me vissum tmafyrirvara.

Me fullri bindiskyldu vru hlaup banka stulaus v bankar myndu vallt eiga ngt f til a greia t innistur hlaupareikningum. rf fyrir innistutryggingar vri v r sgunni. Illa reknir bankar gtu fari hausinn, en a myndi ekki valda kejuverkun eins og er dag. Kerfi vri stugt.

Me essu vri bi a askilja tv lk verkefni: framleislu fjrmagns og vxtun sparifjr. Illa reknir bankar gtu ekki lengur fali misheppnu tln me framleislu meiri peninga.

Selabankinn myndi hafa a hlutverk a stilla af magn peninga og fjrmagns samrmi vi str hagkerfisins. etta myndi hann gera me tgfu myntar og rafeyris n vaxtatgjalda fyrir rkissj (jina). S lei vri mun beinni og skilvirkari en a fitla vi strivexti og bindiskylduhlutfall. Verblga og verlag yri mun auveldari vifangs, v bankarnir vru ekki a freistast til a auka stugt fjrmagn umfer.

Brotaforakerfi er sveifluvaldandi og gefur einkabnkum einkaleyfi til a framleia fjrmagni landinu. a er lngu tmabrt a huga ara valkosti. Hversu lengi tlum vi a stta okkur vi stugleika, verblgu og a allt fjrmagn landinu s fengi a lni vxtum fr bnkum sem ba a til r engu?

Nnari upplsingar um fulla bindiskyldu:
Wikipedia:http://en.wikipedia.org/wiki/Full-reserve_banking

Towards a 21st century banking and monetary system :
http://www.positivemoney.org.uk/wp-content/uploads/2010/11/NEF-Southampton-Positive-Money-ICB-Submission.pdf


ttu stjrnendur a nota astu sna plitskum tilgangi?

Flestir hafa skoanir plitk og auvita eru stjrnendur fyrirtkja ar engin undantekning. a kemur stundum fyrir a stjrnendur beiti vrumerki og hrifum fyrirtkisins til a vinna snum plitsku skounum fylgi samflaginu. Hr er v haldi fram a slkt s misnotkun astu og geti leitt til tjns bi fyrir eigendur og samflagi.

Strfyrirtki eru iulega eigu fjlmargra hluthafa. Ekki er hgt a gera r fyrir v a allir eigendur hafi smu skoun plitk, hva a meirihluti hluthafa s sammla plitskum skounum stjrnandans. Tillitsemi vi lkar skoanir hluthafa er v gild sta fyrir v a stjrnendur gti hlutleysis strfum snum.

En tillitsemi er ekki eina stan. Flest fyrirtki hafa hagsmuni af v a hfa til sem flestra viskiptavina, en ef fyrirtki tekur afgerandi plitska afstu getur slkt virka frhrindandi fyrir tiltekinn hluta viskiptavina me tilheyrandi tapi fyrir fyrirtki.

Dmi eru um a stjrnendur strfyrirtkja beiti stjrnvld rstingi og hti jafnvel a fara me fyrirtkin r landi. ar er illa fari me hrifastu og traust eigenda.a vri lka heppilegt fyrir lri landinu ef fyrirtkjum vri almennt beitt me essum htti. Eftir v sem fyrirtki beita sr meira, v minni vera hrif kjsenda.

Farslast er a stjrnendur sneii hj v a blanda fyrirtkjum plitsk litaml. eir geta a sjlfsgu tj sig opinberlega um plitk, en er rttast a taka fram a um persnulegar skoanir s a ra, en ekki afstu fyrirtkisins.


Allt misskilningur hj Moody's ?

Moodys-Logoegar fyrir l a Icesave samningurinn yri settur jaratkvagreislu, tk matsfyrirtki Moody's upp v a senda fr sr lit um a lnshfismat slands myndi versna ef landsmenn myndu fella Icesave samkomulagi.

Tmasetningin litsins er grunsamleg en niurstaan undarlegri. a stenst ekki a rki sem tekur sig auknar fjrhagsbyrar teljist ar me betri lntakandi.

egar rnt er frttatilkynningu Reuters um lit Moody's blasir skringin vi:

Moody's said that if the current bill is rejected, the issue could have to be settled in court.This could take a long time and cost Iceland more than the 50 billion Iceland crowns ($426 million) the government believes to be themaximumtab the Icelandic taxpayer will have to pick up under the current deal.

Sj:http://uk.reuters.com/article/2011/02/23/iceland-rating-idUKLDE71M1GP20110223

Ekki ber ru en a Moody's telji a VERSTA mgulega niurstaa Icesave samningsins fyrir slendinga s aeins 50 milljarar krna. a vri skandi. Hi rtta er a versta niurstaa samningsins gti vel numi htt 250 milljrum. Til ess yrftu heimtur aeins a versna um 15% og gengi krnunar a veikjast um 1% rsfjrungi.

v miur er ekki er hgt a sj af frttini hvaa tkomur Moody's gefur sr veri dmstlaleiin farin af visemjendum.

N er spurning hvort Rkisstjrn slands hafi s stu til a leirtta ennan alvarlega misskilning hj Moody's?



Vitali vi Lrus Blndal

lblond
Frttablai birti ann 5. febrar vital vi Lrus Blndal undir fyrirsgninni Dmsml margfalt httusamara. Margt er undarlegt essu vitali en a hefst annig:
Stjrnvld Bretlandi og Hollandi kunna a f bakanka vegna eirra vaxtakjara sem au hafa boi slendingum Icesave-deilunni. Lrus Blndal hstarttarlgmaur og fulltri stjrnarandstunnar samninganefnd slands um Icesave, segir a umfram hansvntingar a nst hafi saman um au vaxtakjr sem slendingum bjast samningnum.
Lrus rttar a slenska samninganefndin lti annig a Bretar og Hollendingar taki tt fjrmagnskostnai me slendingum. eir kynni mli hins vegar annig heima fyrir a eir su a f endurgreitt ln.
Undir eim formerkjum ltur mjg srkennilega t a eir skuli samykkja a f endurgreitt ln me 2,64 prsenta vxtum mean ln sem rum bjast eru me 5,8 prsenta vxtum. etta getur augljslega valdi vandrum og Lee Buchheit [formaur samninganefndar slands] hefur haft af v hyggjur hvernig etta muni rast egar fleiri lnd urfa fjrhagslega fyrirgreislu,
a er afar srstakt a Lrus skuli minnast vexti sem rum bjast lni fr Bretum og Evrpusambandinu. Kjrin eim bjrgunarpakka hafa einmitt veri harlega gagnrnd. Raunverulegur fjrmgnunarkostnaur er lklega undir 3% en samt eru rar ltnir borga 5,8% einhverju allt ru skyni en a bjarga eim r vanda.
lkt Icesave er ljst a ef rar taka ln eim kjrum, er engin vafi a eir skuldi andviri. Icesave mlinu er hins vegar deilt um hvort okkur beri yfir hfu a byrgjast skuld einkabankans. Flestir telja meiri lkur en minni v a vi myndum vinna slkt ml. raun er undarlegt a vi skulum fallast a greia nokkra vexti egar skylda okkar er snnu.
Fljtt, fljtt skrifum upp - ur en eir sj a sr
Lrusi og Bucheit tkst a semja um verulega lkkun vaxta og voru aalrk eirra a deila mtti um hvort krafan vri lgleg. Ef nokkra vexti tti a greia ttu eir mesta lagi a endurspegla tlagan fjrmagnskostna visemjenda, ekkert umfram a. Visemjendur fllust essi gu rk. En vitalinu vi Frttablai virar Lrus hyggjur af v a Bretar og Hollendingar kunni n a sj eftir v.
Lrus og telur, a eftir v sem vikurnar li aukist httan a Bretum og Hollendingum detti hug a betra s a komast t r mlinu frekar en a ba til fordmi sem arar jir gtu vsa .
tli Bretar og Hollendingar hefu gert slkan samning ef eir teldu hann ekki sttanlegan? Vru eir ekki n egar bnir a koma sr t r samningnum ef eir vildu?
etta me fordmisgildi samningsvaxta v. Icesave krfu, sem ekki hefur veri snt fram a s lgvarin, hltur a teljast frekar langstt. Evrpusambandi kveur vexti bjrgunaragerum plitskum grundvelli ar sem allt nnur sjnarmi ra fer og Icesave skiptir ar engu mli.
Annar snningur ekki boi?
Lrus er svartsnn a hgt s a n betri samningi.
a kmi mr mjg vart ef Bretar og Hollendingar vru tilbnir til a setjast niur aftur,
a er eflaust rtt hj Lrusi a samninganefndirnar hafa loki snu starfi og hafa v ekkert fleira um a ra a breyttu. a ir hins vegar ekki a jin getir ekki sett skilyri fyrir snu samykki.
Lrus telur a ef Alingi samykki ekki samninginn muni visemjendur fara dmstlaleiina. a getur reyndar vel veri, enda standa eir ekki frammi fyrir rum valkosti. Lrus gleymir alveg eim mguleika a bja visemjendum okkar upp einhvern valkost vi dmstlaleiina.
a sem vantar: Valkostur fyrir Breta og Hollendinga
Samninganefndin geri sitt besta en niurstaan er samt sttanleg fyrir slendinga. Lklega tti samninganefnd visemjenda erfitt me a hemja sig krfunum, en a ir samt ekki a yfirvld Bretlandi og Hollandi vilji halda niurstu nefndarinnar til streitu. Samninganefnd er eitt og yfirvld anna.
a er hjkvmilegt a mli fari jaratkvagreislu, en nverandi samningsdrgum verur a llum lkindum hafna ef au vera lg fyrir jina. Ef Alingi vill raun vinna a lausn Icesave deilunnar a tvo kosti.
  1. Beita landsmenn hrslurri og blekkingum eirri von a eir samykki vondan samning jaratkvagreislu, ea
  2. Setja fyrirvara vi samninginn sem gerir httuna viranlega og lklegt vri a landsmenn samykki jaratkvagreislu.
Veri lei 2. farin munu Bretar og Hollendingar hafa samykktan samning hndunum - gan valkost vi dmstlaleiina. a er auvita ekki vst a eir myndu fallast tkomuna, en a er alveg eins lklegt. eir gtu lka prtta ea fari hina margumrddu dmstlalei sem er lklegast.
Ef eir velja dmstlaleiina er a samt ekki endanleg niurstaa. Dmsml tki langan tma og mrg tkifri gfust til a taka upp virur n.
Ef vi tpum mlinu, sem er lklegt, er heldur ekki vst a vi tpum v illa. Minnstar lkur eru slmu tapi.

Evruvandinn: sland arf vibragstlun

Screen shot 2010-12-30 at 21.07.23
mean rkisstjrnin keppir a v a koma slandi Evrpusambandi, svo hr megi taka upp evru, hrannast veursskin upp yfir myntbandalaginu.
Lkur endalokum evrusamstarfsins eru enn sem komi er taldar litlar, en kannski meiri lkur a evrusvinu veri skipt tvo hluta. Hvers kyns breytingar af essu tagi myndu hafa vtkar afleiingar um allan heim og lka hr slandi.
ri 2007 skrifai Barry Eichergreen, prfessor hagfri vi Kalifornuhskla skrslu fyrir hagfrstofnun Bandarkjanna, ar sem hann fjallar um endalok evrusvins og hverjar helstu plitskar, efnahagslegar, lagalegar og tknilegar afleiingar gtu ori.
Eichergreen frir rk fyrir v a tganga r myntbandalaginu s yrnum str en lklega minnst verst fyrir skaland.
Aildarrki (anna en skaland) sem tilkynnir form um tgngu r myntbandalaginu skapar me v vntingar um gengisfellingu hins nja gjaldmiils. Allir sem geta, munu vilja flytja evrur snar r v landi fyrir myntbreytingu. a myndi jafngilda hlaupi alla banka ess lands.
ru mli gegnir um skaland, enda mtti reikna me a nr gjaldmiill ess myndi styrkjast gagnvart evru. Um lei og form um endurkomu ska marksins spyrust t myndu evrur streyma hvaanva af evrusvinu og inn ska bankareikninga.
Sumir telja lklegt a myntbandalagi skipst tvo hluta ar sem skaland og sterku hagkerfin yru einum hluta en svonefnd PIIGS lnd hinum.
Allir hljta a vona a Evrpusambandinu takist a finna lausn vanda myntbandalagsins. En hva ef a tekst n ekki? Hver yru hrifin eignir og skuldir slendinga evrum? Hver yru hrifin Icesave samninginn? Hva geta stjrnvld og einkaailar gert nna til a takmarka tjn sitt af hugsanlegum endalokum / breytingum myntbandalagsins? Hva yri um umsknina Evrpusambandi?
mean vissa rkir um afdrif evrunnar munu skynsamir fjrfestar kjsa a geyma evrueignir snar skalandi, fremur en rum evrulndum. Heyrst hefur a skur almenningur hafi um nokkurt skei hamstra evrusela sem tgefnir eru skalandi.
Svo m velta v fyrir sr hva yri um evrur bnkum utan evrulanda. Varla breytast r sk mrk. Nei, r vera lklega fram evrur og falla v veri ef skaland tekur upp marki.
eir skuldarar sem hafa eitthva val, munu kjsa a hafa evruskuldir snar tgefnar PIIGS lndunum, er mguleiki a eim veri sjlfkrafa breytt veikari mynt.
egar land tekur upp njan gjaldmiil er ekki bara skipt um sela og mynt. Allar innistur evrum breytast, allar evrukrfur kreditkortafyrirtkja og ll skuldabrf evrum sem tgefin eru vikomandi landi munu lklegast breytast hina nju mynt. Annars gengur dmi varla upp.
mean engin lausn er sjnmli vanda myntbandalags Evrpusambandsins er ekki hgt a tiloka afdrifarkar sviptingar. slensk stjrnvld hljta v a bija Selabankann a undirba nmigreiningu og vibragstlun, enda er a skylda stjrnvalda a gta jarhagsmuna.
Heimildir:
NBER WORKING PAPER SERIES, THE BREAKUP OF THE EURO AREA, Barry Eichengreen, October 2007
http://www.carloscuerpo.com/wp-content/uploads/2010/05/eichengreen_1.pdf


Gleymd skrsla Stiglitz um peningastefnu fyrir sland

225px-Joseph_Stiglitz
nvember ri 2001 afhenti hagfringurinn Joseph Stiglitz Selabanka slands skrslu um peningastefnu fyrir sm og opin hagkerfi me srstkum rleggingum fyrir sland. N blasir vi a ef rgjf Stiglitz hefi veri tekin alvarlega hefi mtt afstra hruninu hr landi, ea a minnsta draga mjg r v tjni sem var. Margt skrslunni jafn vel vi dag og ri 2001.
Stiglitz, sem var um skei aalhagfringur Aljabankans er n prfessor hj Columbia hskla. Hann er hpi virtustu hagfringa heims og hlaut ri 2001 Nbelsverlaun hagfri.
skrslu sinni fyrir Selabankann fjallar Stiglitz almennt um httur smum, opnum hagkerfum og hvernig megi draga r eim. Hann telur a stjrnvldum beri skylda til a grpa inn til a auka stugleika, draga r lkum efnahagsfllum og lgmarka kostna sem af fllum hlst.
ri 2001 hafi viskiptahalli fari vaxandi og Stiglitz taldi stu til a hafa hyggjur af eirri run. Erlent lnsf streymdi heft inn landi kjlfar aukins frjlsris fjrmlamrkuum, en einnig vegna vntinga um stugt gengi og a rki myndi standa vi baki bankakerfinu sem var a mestu rkiseigu. Samkeppni milli bankana sem nlega hfu fengi auki frelsi, birtist kapphlaupi um markashlutdeild me tilheyrandi tlnavexti. Stiglitz hvatti Selabanka og stjrnvld til a grpa egar til agera til hemja vxt bankana og draga r httu landsins af bankahruni.
essum tma var Mr Gumundsson aalhagfringur Selabankans. Hann tk saman rdrtt r skrslunni svo honum var kunnugt um innihald hennar. Ekki var hann eirrar gfu anjtandi a afstra v hruni sem Stiglitz varai vi. N virist skrslan gleymd, v nju srriti Selabankans Peningastefnan eftir hft sem t kom desember er hvergi minnst hana tt vitna s meira en 100 heimildir arar.
En hverju var Stiglitz a vara vi? Tkum rj dmi r skrslunni:
Screen shot 2010-12-28 at 15.13.22
1. Viskiptahalli dregur r stugleika
Vara var vi v a vaxandi viskiptahalli (innflutningur meiri en tflutningur) gti dregi r stugleika hagkerfisins. Viskiptahalli kallar jafnan aukningu erlendum skuldum. Ef str hluti skulda er erlendri mynt og til skamms tma dregur a r stugleika. Krfuhafar geta ori rlegir af minnsta tilefni og roki me fjrmagn r landi. Slkt hlaup vri fall fyrir gjaldmiilinn.
Viskiptahallinn sem Stiglitz varai vi var smri mia vi ann grarlega viskiptahalla sem hr var rin fram a hruni.
ar sem hkkun strivaxta getur leitt til gengishkkunar og enn meiri innflutnings benti Stiglitz arar leiir. r voru ekki farnar. Selabankinn endai me v hkka vexti, sem leiddi einmitt til styrkingar gengisins, aukins innflutnings og enn meiri viskiptahalla.
2. Bankarnir vaxa allt of hratt
tlnavxtur bankana hafi um etta leiti veri um og yfir 25% rj r. ekkt er a hraur vxtur leiir oft til hrakandi ga tlnasafna. Stiglitz efaist um a vaxtahkkanir dygu til a sl eftirspurn eftir lnum. Vaxtahkkanir myndu hins vegar draga mtt r atvinnulfinu, hkka gengi og auka kaupmtt og neyslu. Grpa yrfti til fleiri tkja. Til dmis mtti setja reglur um a eir bankar sem stkkuu of hratt, greiddu hrri prsentu tryggingasj innistueigenda, gera hrri krfu um eiginfjrhlutfall eirra og auka bindiskyldu. Ekkert af essu var gert og vxtur bankanna var skefjalaus fram a hruni.
3. Ln erlendum gjaldmilum
Stiglitz taldi stu til a vara vi v a bankar byu erlend ln til aila sem ekki gtu snt fram erlendar tekjur. Bnkum htti til a vanmeta hve berskjaldair slkir lntakendur vru fyrir gengisbreytingum og vaxtalagi yri v of lgt. Vextir myndu ekki endurspegla raunverulega httu gengislna. Stiglitz lagi meal annars til a lntakendum yri skylt a upplsa um skuldir erlendum myntum svo gengishtta yri snilegri. Letja yrfti banka til a lna erlend ln til innlendra aila t.d. me lgum. Ekkert var a gert og erlendar lnveitingar uxu r hmlu fram a hruni.
Vara er vi fleiri httum en ltum essi dmi ngja. Skrslan snir a innan Selabankans og lklega var, var ekking eim httum sem stejuu a fjrmlakerfinu og hvaa rri vru tiltk og nausynleg til a draga r httu. Mjg leitt a s ekking hafi ekki nst betur.
Skrslu Sigtlitz m finna vef Selabankans:
ensku: http://english.sedlabanki.is/uploads/files/WP-15.pdf
slensku: http://www.sedlabanki.is/uploads/files/ft022-3.pdf
rdrttur: http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=149

Er Grnland httu?

greenland-port
jn ri 2009 fkk grnlenska jin lgsgu yfir nttruaulindum snum en r hfu fram til ess dags tilheyrt Danaveldi. Nttruaulindir Grnlands eru grarlegar. Landi er meira en 2 milljnir ferklmetrar. Nna eru 81% lands undir shellu en v er sp a hn muni hrfa hratt nstu ratugum. Undan strndum Grnlands m finna auug fiskimi og mikla olu en auk ess er landi auugt af gmlmum og jafnvel ealsteinum. Ng er af hreinu vatni og virkjanleg vatnsorka hltur a vera umtalsver.

essar strkostlegu nttruaulindir eru nna eigu 58 sund Grnlendinga. Grnlendingar eiga v mguleika a vera ein rkasta j heimi, en ef illa tekst til gtu eir hglega ori ein af skuldugustu jum heims.
Nlendustefna fyrri alda var mguleg vegna ess a herveldin gtu beitt yfirburum snum til a komast yfir aulindir eirra ja sem minna mttu sn og a tti ekkert a v. barnir voru jafnvel hnepptir rldm og gerir a verslunarvru. Arrn nlendna var mjg batasm ija og lagi grundvllinn a rkidmi margra Evrpuja.
Sem betur fer hefur rlahald lngu lagst af og ekki er lengur tali sttanlegt a ein j undiroki ara j.
En hva me Grnlendinga - getur s fmenna j me grarlegar aulindir leyft sr a vera hyggjulaus?
Auvita ekki. N eru a aljleg strfyrirtki sem vilja byggja virkjanir, reisa lver, grafa eftir gulli og fleira eim dr. Strfyrirtkin munu a sjlfsgu ganga eins langt og eim verur leyft v a lta arinn af aulindunum falla sr skaut, en ekki Grnlendingum.
Erlendir fjrfestar og sjir munu bja jinni ln svo hn geti tt hluta virkjunum og verksmijum, en hr verur httan s a vextirnir muni ta upp allan arinn af aulindunum.
Eflaust eiga Grnlendingar gta leitoga sem vilja gta hagsmuna jarinnar, en freistingar munu vera hverju stri. Dmin sanna a aljleg strfyrirtki virast telja a missandi hluta af samningager a reyna a mta samningamnnum og jafnvel stjrnmlamnnum ef ess arf.
jn 2009, egar drottning Dana fri Grnlendingum yfirr yfir aulindum snum, gat g ekki varist eirri hugsun a n hefi rengt svo a gamaldags nlendustefnu a hn vri einfaldlega orin arbr. Fram vri komin mun skilvirkari afer vi a koma ari af aulindum smja "rttar" hendur.
Nlenduveldin eru htt a rna nlendur og hneppa ba eirra nu. eirra sta eru komin aljleg strfyrirtki og fjrfestingasjir sem boa mikil tkifri sem v miur geta snist upp skuldarlkun.
Vonum a Grnlendingar gangi hgt inn um gleinnar dyr.


Undarlegt Srrit Selabanka um Peningastefnu eftir hft

Screen shot 2010-12-22 at 17.40.26
rtt fyrir titil Srritsins s "Peningastefna eftir hft" fer bsna drjgur hluti a verja gfulegu peningastefnu sem Selabankinn kaus a fylgja fr v krnunni var fleytt ri 2001 og kennd er vi verblgumarkmi, ar sem eina stritki er vextir.
Niurstaa skrsluhfunda, sem vart geta talist hlutlausir, er s a Selabankinn hafi byggt peningastefnu sna hugmyndum hagfrinnar um besta fyrirkomulag peningamla. a sem rskeiis fr er svo a mestu skrifa ger slensks jarbskapar, venjulegar astur, aljavingu innlends fjrmlakerfis og ofvxt ess og fleira eim dr. Yfirsp af essu tagi vekur mann neitanlega til umhugsunar um hvort nverandi stjrnendur Selabankans su rttri lei.
tt Srriti Selabankans s vitna sg af heimildum, hltur a teljast dularfullt a geta ekki skrslu sem nbelsverlaunahafinn og hagfringurinn Joseph Stiglitz skrifai fyrir Selabankann ri 2001 Monetary and exchange rate policy in small open economies: The case of Iceland. Hn fjallar nkvmlega um sama efni og Srriti.
Stiglitz, sem er srfringur fjrmlakreppum, taldi sland ri 2000 hafa mrg einkenni sem leitt gtu til kreppu. Hann hvatti v stjrnvld og Selabanka til a grpa egar til margvslegra agera til a afstra hugsanlegri fjrmlakreppu. v var ekki sinnt.
Engu er lkara en a Selabankinn hafi stungi skrslu Stiglitz ofan skffu. Kannski var hn skjn vi stefnu sem Selabankinn taldi besta fyrirkomulag peningamla. Enda varai Stiglitz beinlnis vi v a einblnt vri verblgumarkmi og lka v a treysta vaxtatki eitt og sr. Maur spyr sig hverjir bru byrg v a essum vivrunum hans var ekki sinnt? Eru eir smu kannski enn lykilstrfum innan Selabankans?
sari hluta Srrits Selabankans er viki a hugsanlegum rrum til a auka stugleika eftir a hftum sleppir. ar eru reyndar talin upp mrg af eim meulum sem Stiglitz mlti me tt hfundar Srritsins kjsi fremur a vitna arar heimildir.
Selabankinn leggur til a egar hftum lkur veri tekin upp stefna sem hann vill kalla verblgumarkmi-pls ar sem plsinn stendur fyrir a eim tkjum veri beitt sem lst er kafla 6 Srritinu, sta ess a treysta eingngu strivexti. a hljmar sjlfu sr gtlega, en m aldrei gleyma v a markmi peningastefnu er ekki stugleikinn sjlfu sr, heldur hltur markmii vallt a vera aukin hagsld almennings landinu.
vkur a eim hluta Srritsins sem vekur allra mesta furu. En a er s kafli sem fjallar um a gengi krnunnar hafi rrna um 99,95% 90 ra tmabili samanburi vi dnsku krnuna. Ekki er minnst stareynd a sama tma tkst a koma landinu r hpi ftkustu ja Evrpu hp rkustu ja heimi. Hr x hagsld margfalt hraar en Danaveldi essu tmabili.
Verrrnun krnunnar er Srritinu talin vsbending um getuleysi slendinga til a halda ti eigin gjaldmili. blasu 13 kemur reyndar fram a hr hefur atvinnustig a jafnai veri hrra en lndum sem noti hafi lgri verblgu. Menn geta svo auvita haft skoun v hvort s verra jarbl vivarandi atvinnuleysi ea vivarandi verblga, en um a stendur vali a nokkru leiti.
Hfundar Srritsins skoa einnig kosti og galla ess a taka hr upp ara mynt og telja Veigamikil rk hnga a v a festa gengi vi evru, frekar en dollar ea arar myntir og vsa ar til neanmlsgreinar sem segir einmitt veigamikil rk hnga a v a tengja vi strri gjaldmiil eins og evru ea Bandarkjadollar. En hver eru essi veigamiklu rk? v er ekki svara Srritinu enda eru au vandfundin. Kannski veit Rkisstjrnin svari og vri auvita heiarlegast a vitna heimild.
Reyndar er minnst a srritinu a slenska hagkerfi hefur afar litla fylgni vi hagkerfi evrulands og raun er fylgnin fug framboshliinni. Srritinu er lti gert r essu tt ljst megi vera a afleiingarnar af inngngu slkt myntbandalag gti haft skelfilegar afleiingar fyrir sland. ess sta er rtt um tlaa kosti strra myntsva og hr s v best a taka upp evru og ganga Evrpusambandi til a f stuning Selabanka Evrpu.
Hvergi er minnst stareynd a sfellt fleiri mlsmetandi hagfringar telja framt evrunnar vgast sagt yrnum stra og ekki s fyrir endann eirri skuldakreppu sem n geisar evrulandi.
Rtt er a benda a sem vel er gert Srritinu og v m finna margvslegan frleik. gtlega er fjalla um r httur sem felast v a taka einhlia upp evru ea arar myntir, hvort sem a er gert me myntri ea rum htti.
Hfundar Srritsins f lka pls fyrir a halda v til haga bls. 44 a fjldi rannskna og reynsla annara rkja snir a ahaldsagerir tgjaldahli eru vnlegri lei til a greia niur skuldir rkissjs en s lei a auka skattalgur fyrirtki og heimili. Fjrmlarherra mun eflaust fagna essum frttum.
Fyrir sem vilja kynna sr hva gti teki vi er hftum sleppir mli g me kafla 5. Umbtur umgjr efnahagsstefnunnar og kafla 6. Breytingar tfrslu verblgumarkmisins.
Einnig mli g eindregi me v a allir lesi skrslu Stiglitz fr 2001.
A lokum etta. Srrit Selabankans um Peningastefnu eftir hft hefi gjarnan mtt sleppa v a spa yfir au afdrifarku mistk sem hvaxtastefnan var reynd. Srriti btir svo gru svart me v a gera lti r eirri v sem jinni er bin me fasttengingu vi evru. Einnig er dapurlegt a hvergi s geti skrslu Stiglitz sem varai vi og benti rri ri 2001. Ef menn eru anna bor a verja tma a greina hva fr rskeiis peningastefnunni arf um lei a svara v hvers vegna menn hlustuu ekki avaranir sem brust tka t.
Srriti: http://www.sedlabanki.is/?PageID=13&NewsID=2678
Stiglitz: http://www.sedlabanki.is/uploads/files/WP-15.pdf

Hugmyndir skapa strf

Hugmyndir skapa strf

Erindi sem g flutti fundi Flags Atvinnurekenda In 6. oktber 2010

Nskpun atvinnurekstri hefur veri hugaml hj mr meira en 30 r. essum tma hafa veri tmabil ar sem nskpun hefur veri mikil, en g ori a fullyra a grska essu svii hefur aldrei veri meiri en einmitt nna.

Einmitt nna, egar landi er statt botni djprar efnahagslgar vekur essi mikla grska nskpun von um betri t s framundan. Kannski er mgulegt a komandi misserum muni efnahagur landsins rtta r ktnum, n fyrirtki blmstra og atvinnuleysi hverfa.

Erlendar rannsknir hafa treka snt a efnahagskreppur hafa miklu minni hrif vxt ungra og smrra fyrirtkja en strra. kreppu virast ung fyrirtki oft halda fram vexti en str fyrirtki eru lkleg til a segja upp flki verulegum mli. etta virist lka eiga vi hr slandi.

176 nskpunarfyrirtki og enn btist vi

Dr. Eyr Jnsson framkvmdastjri hj Klaki, nskpunarmist atvinnulfsins, tk nlega saman lista yfir 140 slensk sprotafyrirtki. Listinn er gerur a umfjllunarefni njasta hefti Frjlsrar Verslunar. gr fkk g gfslegt leyfi Eyrs til a birta sprotalistann netinu (slin erhttp://url.is/43w) annig a arir gtu btt vi hann. innan vi slarhring hafa bst vi nfn 36 sprotafyrirtkja og vonandi a fleiri btist vi komandi dgum og mnuum.

listanum m finna orkusprota eins og Carbon Recycling sem undirbr framleislu eldsneyti r raforku og koltvsringi fr jarvarmavirkjun. arna eru sprotar htknilausnum fyrir heilbrigisgeirann, tger, feramennsku ofl. Fyrirtkin listanum eru mrg og fjlbreytnin mikil. arna leynast lklega einhver af framtar strfyrirtkjum slands.

a kemur vissulega vart a nskpun blmstri egar efnahagur landsins er lamasessi, hvernig getur stai essu?

Vandaml geta veri tkifri

Ef til vill er nna meira frambo vandamlum en ur og sumir frumkvlar hafa lag v a koma auga tkifri vandamlum. Tkum tv ekkt dmi:

  • Rstfunartekjur almennings snarminnkuu, skuldir hkkuu og rdeild var flki enn mikilvgari en ur. Skmmu sar var Meniga stofna til a gefa flki betri yfirsn yfir rekstur heimilisins.
  • Gufuaflsvirkjanir losa mikinn koltvsring t andrmslofti og a er vandaml. Carbon recycling var stofna til a nta koltvsringinn, binda hann vetni og framleia annig orkugjafa sem m nota til blndunar bensn.

Strkostlegur mannauur

Samkvmt ggnum fr Vinnumlastofnun eru um 12.000 manns a leita sr a vinnu. Langflestir eirra hfu vinnu fyrir hrun. etta er a uppistu flk me drmta starfsreynslu. Vinnufst og fjlhft flk sem er tilbi a bretta upp ermar. Frumkvlar hafa sjaldan tt auveldara me a finna gott starfsflk.

Lti frambo hlaunastrfum

Flk me reynslu og ga menntun, sem ur gat vali r vel launuum strfum, n erfiara me a finna vel launu strf vi hfi. Hlaunastrf, sem hldu mrgum fr v a stofna eigi fyrirtki, eru miklu frri nna.

Aulindir landsins

sland miki af aulindum sem eru annars af skornum skammti heiminum: Orka, landsvi og auug fiskimi. Miki af nskpunarfyrirtkjunum keppa einmitt a betri ntingu og markassetningu essum aulindum.

sland alfaralei

Interneti og ljsleiaraving undafarinna ra hefur gert slenskum hugbnaarfyrirtkjum kleyft a bja jnustu millilialaust til neytenda um allan heim.

sland sem var ur hjara veraldar er nna miju alnetsins. Allt bendir til a sland s lka a frast nr mrkuum Asu me opnun siglingaleiarinnar um norurshafi. Asurkjum er sp miklum hagvexti komandi rum og arna er mikil uppspretta tkifra.

Umhverfi nskpunar slandi

Astur til nskpunar eru n betri en oft ur eins og g mun fara nnar . Vi urfum hins vegar a gta ess a r versni ekki fr v sem er og a m vissulega bta r enn frekar. Samkeppnishfni slands og hagvxtur framtinni munu a verulegu leyti rast af v hversu vel vi bum a frumkvlum og nskpun landinu.

Einfalt regluverk og ltil skriffinnska

Of einfalt regluverk og of mikill hrai tti lklega ekki erindi starfsemi trsarbankana og v er viss htta a pendllinn sveiflist nna hina ttina. Allt veri, til ryggis, kft reglum og skriffinnsku. Lka nskpun ar sem ekki er nein rf skrifri. Besta leiin til a kfa nskpun er einmitt skrifri.

g hef fengi a kynnast stofnun og rekstri sprotafyrirtkja Frakklandi af eigin raun. ar tti afar gott ef tkst a stofna ntt hlutaflag rem mnuum, sem tekur rj daga hr. Frakklandi er mikilvgast a ra bkara og lgfring ur en nokku anna var gert. Vissara a hugsa sig mjg vel um ur en btt er vi starfsmnnum v lgbundinn uppsagnarfrestur er talin rum en ekki mnuum. Bankareikningur verur ekki stofnaur nema framvsa s smareikningi en smreikningur fst ekki nema bankareikningur s til. trlegur tmi og orka hverfur annig verkefni sem skila engum raunverulegum virisauka tt hugsanlega mlist allt stssi sem aukinn hagvxtur. Vti til a varast.

Nskpunarmistvar spretta upp

Lklega hefur aldrei veri meira frambo rgjf og astu fyrir frumkvla. Nskpunarmistvar hafa sprotti upp t um allt land og vinna mikilvgt starf. ar m nefna Klak, Innovit , Nskpunarmist slands - Impra, V6 Sprotahs, Hugmyndaruneyti, Hugmyndahs Hsklanna, Frumkvlasetri sbr og fleiri.

Fjrmagn og styrkir boi

Undanfarin misseri hafa raunvextir innlnum banka veri nokku hir og lklegt a a hafi dregi r framboi fjrmagni til atvinnurekstrar og nskpunar. lklegt er a etta stand geti vara miki lengur.

Opinberir sjir eins og Ranns, Nskpunarsj og Frumtak hafa haldi dampi og gert eins miki og svigrm eirra leyfir til a styrkja og fjrfesta efnilegum fyrirtkjum.

Viskiptaenglar, efnair einstaklingar sem fjrfesta sprotum, eru n miklu frri en fyrir hrun. Viskiptaenglar gegna lykilhlutverki eflingu nskpunar v eir fylgja jafnan fjrfestingum snum vel eftir og mila eim af reynslu sinni og viskiptasambndum.

Finnlandi, Noregi, Skotlandi og var hafa opinberir ailar n gum rangri a efla nskpun me v a fjrfesta samhlia viskiptaenglum. eir lta svo a ef viskiptaengill er tilbinn til a htta snum eigin peningum hugmynd frumkvuls er rkinu htt a leggja svipaa upph mti. etta fyrirkomulag krnu mti krnu arf einnig a taka upp slandi.

Nlegar vilnanir fyrir nskpunarfyrirtki eru hnuskref

runarkostnaur fst n endurgreiddur a hluta en hmarkast vi upph sem jafngildir einu stugildi. gtt skref sem skiptir mli smum fyrirtkjum en hvetur ekki stru fyrirtkin til a leggja neitt verulega meiri run en au hefu annars gert.

Hvati til hlutabrfakaupa nskpunarfyrirtkjum takmarkast vi kr 300 sund einstakling. Sproti arf v a finna 10-15 hluthafa til a fjrmagna eitt stugildi sem gti ori erfitt. Miklu betra hefi veri a leyfa einstaklingum a fjrfesta srstkum sprotasjum sem san myndu velja vnleg fyrirtki til a fjrfesta .

G samvinna

sland er lti og frumkvlar eiga auvelt me a n sambandi vi lykilflk atvinnulfinu. strri lndum er yfirleitt miklu erfiara og tmafrekara a n tengslum vi rtta flki.

Almennt eru menn bonir og bnir til a hjlpa frumkvlum, gefa r, mila af reynslu og nta viskiptasambnd t r landinu sem fyrir eru - allt endurgjaldslaust. slendingar hjlpast a. a er htt a segja a a s virkilega gur samstarfsandi sprotaheiminum, enginn skortur hugmyndum og menn feimnir hrddir vi a leita ra hvor hj rum.

Hva m betur fara?

Umhverfi nskpunar slandi er gott en a er a sjlfsgu hgt a gera a enn betra.

Mikilvgt er a styja enn betur vi frumkvla sem eru a taka fyrstu skrefin. Yfirleitt urfa eir a vinna kauplausir mnuum saman ur en hugmyndin er komin a stig a fjrfestar telji sr htt a koma a borinu. Margir gir sprotar komast annig aldrei upp r jrinni. a arf a fjlga stuningsleium fyrir sem eru a taka fyrstu skrefin.

Vi urfum a koma krnu mti krnu sjum til a draga viskiptaengla a borinu eins og gert er ngrannalndum okkar me gum rangri.

Gott vri ef rkisstjrnin myndi gefa jinni hl fr erfium deilumlum sem eru ekki akallandi en munu fyrirsjanlega leia til vaxandi taka jflaginu og draga annig tma og orku flks fr uppbyggingu atvinnulfsins.

Rkisstjrnin arf jafnframt a gta ess a kasta ekki meiri sandi hjl atvinnulfsins en komi er me skattahkkunum, hum vxtum ea me v a draga lappirnar egar erlendir ailar vilja koma a fjrfestingum.

A lokum tvr bendingar til a draga fyrr r atvinnuleysi.

Vinnumlastofnun bur fyrirtkjum a ra flk sem rtt til atvinnuleysisbta annig a fyrirtki fr atvinnuleysisbturnar greiddar 6 mnui, sem oft m framlengja ara 6 mnui. dag eru um 500 manns sem nta etta fyrirkomulag sem er allt of fir. Af hverju eru ekki 5.000 manns a vinna essum kjrum t fyrirtkjum? Vita atvinnurekendur ekki af essu?

Vinnumlastofnun er nna me 12.000 manns atvinnuleysiskr. etta er mikill mannauur sem hefur fjlbreytta menntun, reynslu og hfni en a er ekki hgt a leita eftir eim eiginleikum sem skipta mli. g urfti a grufla tluvert skrslum til a komast a v a 82 kerfis- og tlvunarfringar eru a leita a vinnu. sama tma eru allir a kvarta yfir v a a vanti slkt flk! Hr er gulli tkifri til a ba til leitarvl sem atvinnurekendur gtu nota til a finna hft flk augabragi.

akka ykkur fyrir.


Frumvarp um (ltinn) stuning vi nskpunarfyrirtki

Rkisstjrnin hefur lagt fram frumvarp til laga sem tla er a efla nskpun landinu. Samkvmt v munu nskpunarfyrirtki f skattfrdrtt vegna kostnaar vi nskpunarverkefni og eir sem fjrfesta nskpunarfyrirtkjum geta fengi skattafsltt. v miur gengur frumvarpi svo skammt a lklegt m telja a a hafi teljandi hrif nskpun landinu tt a veri a lgum.

a ber a taka viljann fyrir verki og enn er von til ess a btt veri r gllum enda arf ekki a breyta miklu til a lgin skili tiltluum rangri, strfum fjlgi og tekjur rkissjs aukist.

Upphafsgrein lagana mtti vera skrari en hn lsir markmiinu sem er "a bta samkeppnisstu nskpunarfyrirtkja og efla rannsknar- og runarstarf". Skrara vri ef arna kmi lka fram eitthva mlanlegt markmi eins og t.d. "a skapa 1000 n strf nskpun rinu 2010".

ljs skilyri

v miur eru skilyrin ljs og flkin og fyrirtki geta ekki veri viss um a fyrirfram hvort au uppfylla skilyrin ea ekki. Ranns er v fali a meta hvort fyrirtki uppfylli skilyri lagana. Ranns gti urft marga mnui til verksins. mean ba fyrirtki vissu.

a vri mun betra ef skilyrin vru svo skr a flest fyrirtki gtu bei endurskoanda sinn a skera r um mli. Ranns gti einbeitt krftum snum a v a skera r um au jaartilfelli sem upp koma.

tilokar flest sprotafyrirtki

Skilyri fyrir skattfrdrtti vegna runarkostnaar eru m.a. au a fyrirtki leggja t 20 mkr til rannskna- og runar komandi 12 mnuum. etta tilokar fyrirtki sem hafa frri en 3-4 vi rannsknarstrf.

Fyrirtki urfa a vera enn strri til ess a kaupendur a hlutabrfum eirra njti skattfrdrttar. au skulu hafa vari 40 milljnum ri til rannsknar- og runar undanfarin tv r. etta tilokar augljslega fyrirtki sem eru yngri en tveggja ra og vntanlega lka au sem hafa haft frri en 8 starfsmenn runarstrfum undanfarin tv r.

a verur a teljast afar heppilegt ef lgin ntast ekki smrri fyrirtkjum me stutta sgu t.d. eim fjlmrgu sprotafyrirtkjum sem hafa sprotti upp kjlfar hrunsins.

Skiptir litlu mli fyrir strri fyrirtki

au fyrirtki sem uppfylla skilyri um frdrtt vegna runarkostnaar geta dregi 15% af tlgum kostnai fr skatti. er sett hmark vi 50 mkr. sem ir a hmarks frdrttur fyrir hvert fyrirtki er ekki nema 7.5 milljnir sem er rmlega kostnaur vi einn auka starfsmann ri.

Strri fyrirtki munu v ekki ra marga nja starfsmenn grundvelli essara laga, sem er mjg miur.

Hmrk skattafslttar vegna fjrfestingar eru allt of lg

Einstaklingar geta rlega dregi fr skattskyldum tekjum snum 300 sund kr. af kaupveri nrra hlutabrfa nskpunarflgum. essi upph er v miur allt of lg. Nskpunarfyrirtki yrfti samkvmt essu a afla 20 nrra hluthafa til a fjrmagna eitt stugildi vi rannsknir. a vri miklu vnlegra ef fjrhin vri 1-3 milljnir mann.

Lgin gefa heldur ekkert svigrm fyrir rekstur sjs til a fjrfesta Nskpunarfyrirtkjum en slkur sjur gti boi einstaklingum httudreifingu, lagt faglegt mat fyrirtkin og au myndu f einn stran hluthafa sta fjlmargra smrra. etta er galli.

Hvers vegna renn ramt?

a m fra g rk fyrir v skilyri a flk eigi hlutabrfin yfir tvenn ramt en krafa um eignarhald yfir renn ramt (rmlega tv r) gerir lti anna en a fla einstaklinga fr v a taka httu sem felst v a kaupa hluti nskpunarflgum. Sj Ml 82

Hvers vegna svona flki?

essi lg eru sg byggja Norskri fyrirmynd. Ekki vil g amast vi v a vi leitum reynslubanka ngrannaja, en kannski er etta kerfi ekki einfaldasta leiin til a n markmiinum.

Ef menn vilja hvetja Nskpunarfyrirtki til a vera djarfari skn og atvinnuskpun mtti lka lra af reynslu frnda okkar Kanada. ar f nskpunarfyrirtki einfaldlega endurgreidd 30% af tborguum launum vi rannsknir runarstrf. Nnast sama fjr og starfsmaurinn greiir tekjuskatta. Ekkert hmark ea lgmark fjlda starfsmanna. Kerfi er einfalt og ll nskpunarfyrirtki sitja vi sama bor.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband