FŠrsluflokkur: VÝsindi og frŠ­i

Er ■ˇrÝum orkugjafi framtÝ­arinnar?

١rÝum er geislavirkt frumefni sem finnst Ý nŠgilegu magni ß j÷r­inni til a­ mŠta orku■÷rf alls mannkyns Ý m÷rg hundru­ ßr, hugsanlega ■˙sund ßr. Eitt kÝlˇ af ■ˇrÝum getur skila­ 200 sinnum meiri orku en fŠst ˙r sama magni af ˙rani. Eitt gramm af ■ˇrÝum gefur ßlÝka mikla orku og 3,5 tonn af kolum.

Mikill og vaxandi ßhugi er n˙ ß ■rˇun ■ˇrÝum kjarnorkuvera. Margt bendir til a­ ■au gŠtu or­i­ mun ˇdřrari og hŠttuminni en n˙tÝma kjarnorkuver, sem byggja ß ˙rani. Geislavirkur ˙rgangur yr­i einnig brot af ■vÝ sem fellur til Ý ˙ran kjarnorkuverum.

Ef bj÷rtustu vonir ganga eftir, myndi ■ˇrÝum tŠknin draga ˙r ■÷rf fyrir dřrt og mengandi jar­efnaeldsneyti. BandarÝkjamenn ger­u tilraunir me­ ■ˇrÝum kjarnaklj˙fa ß ßrunum 1940 – 1970 og s˙ ■ekking er a­gengileg. En ■rßtt fyrir ■a­ mun ■urfa verulega ■rˇun og fjßrmagn til a­ koma fyrsta starfandi ■ˇrÝum kjarnorkuverinu Ý gagni­.

Gangi allt a­ ˇskum gŠtu fyrstu ■ˇrÝum kjarnorkuverin teki­ til starfa eftir 10-15 ßr. Orkuverin geta veri­ af řmsum stŠr­um, grÝ­arstˇr e­a ÷rsmß og ■a­ eykur ß notagildi ■eirra. Kostna­ur vi­ orkudreifingu ver­ur minni ■ar sem orkuverin geta veri­ miklu nŠr notendum.

Me­al ■eirra ■jˇ­a sem hafa ■egar lagt af sta­ Ý kapphlaupinu um ■ˇrÝum tŠknina eru Frakkar, Indverjar, R˙ssar, Japanir og KÝnverjar. Bretar og BandarÝkjamenn Ýhuga ■ßttt÷ku.

Stundum er treg­a til a­ sn˙a frß ■ekktri tŠkni til a­ ■rˇa eitthva­ nřtt sem keppir vi­ ■a­ gamla. Framlei­endur ˙ran-kjarnorkuvera hafa fjßrfest grÝ­arlega Ý n˙verandi tŠkni og ■ˇrÝum tŠknin er vissulega ˇgn vi­ ■ß fjßrfestingu. Ůa­ er ■vÝ ˇlÝklegt a­ kjarnorkui­na­urinn hafi frumkvŠ­i a­ ■vÝ a­ ■rˇa ■essa tŠkni.

A­gangur a­ ˇdřrri orku er grunnforsenda ■eirra lÝfsgŠ­a sem vesturlandab˙ar hafa vanist. Me­ ■ˇrÝum orku er von til ■ess a­ mŠta orku■÷rf hvers einasta Ýb˙a jar­arinnar um ˇkomin ßrhundru­.

Fyrir ■ß sem vilja kynna sÚr ■ˇrÝum orku betur er mŠlt me­ ■essum krŠkjum:

http://www.youtube.com/watch?v=N2vzotsvvkw

http://energyfromthorium.com/

http://itheo.org/


LandlŠknir kaupir umdeilt bˇluefni

Nřlegaábßrust frÚttiráaf ■vÝ “a­ landlŠknir hafi undirrita­ samning vi­ lyfjafyrirtŠki­ Glaxo Smith Kline um kaup ß bˇluefni gegn HPV-sřkingingum og leghßlskrabbameini. ┴kve­i­ hefur veri­ a­ bˇlusetja allar 12 ßra st˙lkur.”

Bˇluefni­ heitir Cervarix en samkvŠmtátilkynninguáfrß Glaxo var ■a­ prˇfa­ ß st˙lkum ß aldrinum 15-25 ßra, en landlŠknir hefur ßkve­i­ a­ nota ■a­ ß 12 ßra st˙lkur. FrÚttin heldur ßfram:

“Me­ bˇlusetningunni ver­ur komi­ Ý veg fyrir sřkingar af v÷ldum HPV sem valdi­ geta leghßlskrabbameini. Tali­ er a­ me­ almennri bˇlusetningu megi koma Ý veg fyrir um 60-70% leghßlskrabbameins og um 40% alvarlegra forstigsbreytinga ■ess. HÚr ß landi greinast ßrlega um 17 konur me­ leghßlskrabbamein og um 300 konur me­ alvarlegar forstigsbreytingar.”

Ůarna er beinlÝnis fullyrt a­ Cervarix komi Ý veg fyrir sřkingu af v÷ldum HPV. Hi­ rÚtta er a­ bˇluefni­ ver gegn smiti af a­eins fimm afbrig­um veirunnar (HPV-16 og HPV-18) en afbrig­in eru mun fleiri. Bˇlusettir einstaklingar geta ■vÝ smitast af ÷­rum HPV afbrig­um.

Hver er ßvinningurinn?

Smokkurinn veitir fullkomnari v÷rn gegn HPV veirum en Cervarix bˇluefni­, auk ■ess sem smokkurinn ver gegn m÷rgum ÷­rum kynsj˙kdˇmum. Bˇlusetning gegn HPV ■ř­ir ■vÝ alls ekki a­ ˇhŠtt sÚ a­ sleppa smokknum.

═ upplřsingum frß GSK er teki­ fram a­ Cervarix veitir ekki ÷llum vernd gegn HPV.

═ BandarÝkjunum er tÝ­ni leghßlskrabbameins 7/100.000 en tÝ­ni alvarlegra aukaverkana af bˇlusetningu 3.4/100.000

═ BandarÝkjunum hafa 80% af 50 ßra konum fengi­ HPV sřkingu en 95% vir­ast hreinsa veiruna ˙r lÝkamanum hjßlparlaust. 5% fß forstigsbreytingar sem sÝ­ar geta leitt til leghßlskrabbameins. Ůessar forstigsbreytingar uppg÷tvast vi­ reglubundna skimun, yfirleitt l÷ngu ß­ur en krabbamein myndast. Reglubundin skimun er mun ÷ruggari lei­ en bˇlusetning og ßn aukaverkana.

Ůrßtt fyrir bˇlusetningu me­ Cervarix ■urfa bˇlusettir einstaklingar a­ fara reglulega Ý skimun gegn leghßlskrabbameini enda ver bˇluefni­ ekki gegn ÷llum afbrig­um HPV veirunnar og varnarßhrif ■ess endast ekki nema Ý nokkur ßr.

Af ■essu a­ dŠma vir­ist ßvinningur af bˇlusetningu gegn HPV harla lÝtill e­a enginn, sÚrstaklega Ý ljˇsi ■ess a­ einstaklingar geta nß­ meiri ßrangri me­ ■vÝ a­ stunda ÷ruggt kynlÝf og fara reglulega Ý skimun. Hvort tveggja atri­i sem hafa engar aukaverkanir.

Hver er ßhŠttan?

Bˇluefni innihalda fj÷lda efna: ˇvirkar veirur og řmis sto­efni sem vekja upp vi­br÷g­ ˇnŠmiskerfisins gegn veiruefninu. Auk ■ess innihalda bˇluefni řmis rotvarnarefni. Skiptar sko­anir eru um hve mikil ßhŠtta fylgir ■vÝ a­ hleypa slÝkum efnum inn Ý lÝkamann.

SamkvŠmt upplřsingum frß Glaxo getur bˇlusetning me­ Cervarix haft eftirfarandi aukaverkanir:
- Yfirli­, ■vÝ getur fylgt skjßlfti og lÝkaminn getur or­i­ stÝfur.
- Verkir, ro­i, bˇlga, ■reyta, h÷fu­verkur, v÷­vaverkur, uppk÷sts og li­verkir.

Teki­ er fram a­ ekki skuli gefa barnshafandi konum Cervarix.

Alvarlegar aukaverkanir ■ekkjast, hÚr eru tv÷ dŠmi frß Bretlandi:

Ashleigh (12 ßra) áfÚkk sinn fyrsta skammt af Cervarix ■ann 15 oktˇber 2008 og var­ veik hßlftÝma sÝ­ar. H÷fu­verkurinn var svo sßr a­ h˙n hljˇ­a­i. NŠstu daga var h˙n me­ svima, sÝ­ar fÚkk h˙n verki Ý fŠtur sem voru svo sßrir a­ h˙n fÚll vi­. H˙n var l÷g­ inn ß Frimley Park SpÝtalann Ý tvo daga. Sj˙kdˇmsgreiningin hljˇ­a­i ■annig: Svimi og v÷­vaverkir lÝklega vegna bˇlusetningar. Smßm saman versna­i ßstand Ashleigh og a­ lokum gat h˙n ekki gengi­ fyrir verkjum. Heimild:áDaily Mailá14. desember 2008.

Stacey (17 ßra) fÚkk sitt fyrsta flogakast nokkrum d÷gum eftir bˇlusetningu me­ Cervarix. ┴ nŠstu vikum ur­u k÷stin fleiri og a­ lokum greindist h˙n me­ heilaska­a. N˙ er Stacey Ý endurhŠfingu a­ endurlŠra einf÷ld atri­i eins og a­ b˙a til samloku. Heimild: The Telegraph 3. oktˇber 2009.

SlÝk dŠmi eru sem betur fer fßtÝ­, lÝklega innan vi­ 4 af 100.000 og Ý raun ekkert sem bendir til a­ Cervarix sÚ verra en ÷nnur bˇluefni a­ ■essu leyti.

Stˇra spurningin
Ůa­ sem einkennir Cervarix er hversu ˇljˇs ßvinningur er af notkun bˇluefnisins og s˙ spurning vaknar hvort ■a­ sÚ Ý raun rÚttlŠtanlegt a­ leggja ˙t Ý ■ß fjßrfestingu og ßhŠttu sem fylgir ■essari bˇlusetningu?

Er ═slendingum treystandi fyrir beinu lř­rŠ­i?

á

Stundum heyrast ■au sjˇnarmi­ a­ ■a­ sÚ mj÷g varasamt a­ fela Ýslenskum kjˇsendum mßlskots- og frumkvŠ­isrÚtt. Ůeir myndi ■ß bara hafna l÷gum um aukna skatta og heimta ß sama tÝma l÷g um aukna ■jˇnustu og vera almennt ˇßbyrgir Ý ßkv÷r­unum. RÝki­ fŠri fjˇtlega ß hausinn.

á

Ůessu til stu­nigs er vÝsa­ til KalifornÝu sem břr vi­ einhverskonar beint lř­rŠ­i og rambar ß barmi gjald■rots. Ef vÝsa­ er til gˇ­rar reynslu Svisslendinga af beinu lř­rŠ­i ■ß er h˙n skřr­ Ý burtu me­ ■vÝ a­ s˙ ■jˇ­ hafi meiri lř­rŠ­is■roska en a­rar ■jˇ­ir. ═slendingar sÚu hinsvegar mj÷g van■roska og vÝsir til a­ kl˙­ra ■essu eins og ÷llu ÷­ru.

á

R÷kin gegn ■essari afst÷­u eru tvenns konar. ═ fyrsta lagi eru leikreglur beins lř­rŠ­is ekki ■Šr s÷mu Ý KalifornÝu og Sviss. ═ ÷­ru lagi hefur reynslan sřnt a­ kjˇsendur ver­a ßbyrgari og sřna meiri skynsemi Ý ßkv÷r­unum ef ■eir fß meiri ßhrif.

á

Stigsmunur ß KalifornÝu og Sviss

═ Sviss er mikil ßhersla l÷g­ ß a­ nß samkomulagi milli ■ings og ■eirra kjˇsenda sem vilja ■jˇ­aratkvŠ­i um tilteki­ mßl. Ůetta millistig vir­ist einmitt vanta Ý KalifornÝu og kannski liggur vandinn Ý ■vÝ.á

Ůegar kemur a­ ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slunni hafa kjˇsendur Ý Sviss yfirleitt val um upprunalega till÷gu ■ingsins og mßlami­lunartill÷gu sem tekur ■ß mi­ af sjˇnarmi­um ■eirra sem vildu st÷­va l÷gin. Ůjˇ­in getur hafna­ bß­um till÷gum e­a sam■ykkt a­ra hvora. Oft er mßlami­lunin valin og ˙tkoman er ■ß s˙ a­ eitthva­ tillit er teki­ til sjˇnarmi­a ■ings, minnihlutahˇpa og meirihluta kjˇsenda.

á

Hvernig var­ ■essi ˇlgandi su­upottur vagga n˙tÝmalř­rŠ­is?

┴­ur en beint lř­rŠ­i var teki­ upp Ý Sviss var landi­ ˇlgandi su­upottur ˇlÝkra ■jˇ­arbrota, tungumßla og tr˙arbrag­a. Beint lř­rŠ­i var teki­ upp Ý kj÷lfar borgarastrÝ­s og sÝ­an hefur Sviss veri­ til fyrirmyndar sem fri­elskandi og farsŠl ■jˇ­. ═ borgarastrÝ­inu fyrir r˙mum 130 ßrum hef­u fßir tr˙a­ ■vÝ a­ Šstur alm˙ginn Ý Sviss hef­i ■roska hva­ ■ß vilja til a­ taka ßkvar­anir sem h÷f­u hag heildarinnar a­ lei­arljˇsi.á

á

Lř­rŠ­is■roski og farsŠld er bein aflei­ing af beinu lř­rŠ­i

═ fyrstu gŠti virst ˇßbyrgt a­ fela kjˇsendum ˙rslitavald yfir st÷rfum ■ingsins. En reynslan hefur sřnt hi­ gagnstŠ­a, a­ kjˇsendur eru Ý e­li sÝnu varkßrir, jafnvel varkßrari en ■ingi­.á

á

Ůa­ a­ kjˇsendur geti skoti­ ÷llum nřjum l÷gum til ■jˇ­aratkvŠ­is setur jßkvŠ­a pressu ß ■ingi­ a­ vanda sig og s˙ freisting a­ skara eld a­ k÷ku sÚrhagsmunaafla hverfur. Enda myndi ■jˇ­in st÷­va slÝka l÷ggj÷f.

á

Reynslan Ý Sviss hefur sřnt a­ kjˇsendur eru Ýhaldssamari Ý ˙tgj÷ldum og rÝkisrekstri en ■ingi­. Einnig hefur komi­ Ý ljˇs a­ ■eir kjˇsendur sem hafa vald til a­ hafna fjßrl÷gum Ý sÝnu umdŠmi eru 30% ˇlÝklegri til a­ svÝkja undan skatti en hinir. Kjˇsendur sem hafa raunveruleg ßhrif axla sÝna ßbyrg­ frekar en a­rir.

á

┴hrifalausir kjˇsendur hafa hins vegar lÝtinn hvata til a­ setja sig inn Ý einst÷k mßl ß starfstÝma ■ingsins. Valdi­ til a­ kjˇsa ˙t ■ingmenn er ˇmarkvisst og gefur kjˇsendum falskt ÷ryggi. R÷dd kjˇsenda heyrist sjaldan nema ■egar ßf÷ll dynja ß landinu og jafnvel ■ß taka stjˇrnv÷ld lÝti­ mark ß kjˇsendum.á

á

En hafi kjˇsendur rÚtt til a­ skjˇta mßlum til ■jˇ­aratkvŠ­is, svo ekki sÚ minnst ß frumkvŠ­i a­ nřjum l÷gum, ■ß er vilji ■jˇ­arinnar og ßbyrg­ alltaf til sta­ar.á

á

Sagan sřnir a­ aukin ßhrif kjˇsenda lei­a til meiri ßhuga ■eirra ß mßlefnum og ßkv÷r­unum rÝkisvaldsins. Me­ ■vÝ dregur ˙r valdi og ßhrifum stjˇrnmßlaflokka. ═b˙arnir ver­a vakandi og upplřstir um eigin mßlefni og taka virkari ■ßtt Ý a­ mˇta framtÝ­ landsins.

á

Ekkert bendir til ■ess a­ Svisslendingar sÚu svo sÚrstakir a­ ■eim einum sÚ treystandi til a­ nß ßrangri me­ beinu lř­rŠ­i. Ůa­ er or­i­ l÷ngu tÝmabŠrt a­ nŠsta ■jˇ­ taki ■a­ skref sem Sviss tˇk fyrir 130 ßrum: a­ treysta kjˇsendum.


á


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband